Weerschijn

Tijdens de Rotterdam bombardement herdenking op Yarden crematorium Rotterdam-Zuid herdachten oud veteranen, nabestaanden van toen én nu gezamenlijk hun doden.

Elke generatie heeft haar eigen verleden en verlies
Waar het Nationaal Comité 4 en 5 mei een nationaal en historisch belang dient en de herdenking van Nederlandse slachtoffers van oorlogssituaties als uitgangspunt heeft, kunnen locale herdenkingsinitiatieven zich meer vrijheid permitteren. In welke vorm dan ook, ik geloof dat iedere herdenking bijdraagt aan meer licht in de wereld. Yarden crematorium Rotterdam organiseert al jaren ieder kwartaal herdenkingen met lichtjesceremonie voor nabestaanden. Elke generatie heeft haar eigen verleden en verdriet en de keuze voor 14 mei is dan ook geen toevallige. Op 14 mei 1940 bombardeerden de Duitsers Rotterdam. Het bombardement volgde op heldhaftig verzet en leidde tot de Nederlandse overgave aan de Duitsers. In korte tijd veranderde Rotterdam in een brandende hel en 14 mei, is dan ook verankerd in de Rotterdamse geschiedenis. Dit jaar mocht ook ik bijdragen aan deze avond waarop oorlogsslachtoffers op Nederlands grondgebied, oorlogsslachtoffers over de grens en ook persoonlijke verliezen werden herdacht.

Muzikanten van de Politie Harmonie Hermandad-Rotterdam zorgden voor een indrukwekkend programma tijdens de lichtjesceremonie waarop ik de namen van overledenen oplas en waarna naasten werden uitgenodigd een lichtje te ontsteken.

Jouw naam wordt genoemd
Wij ontsteken het licht
Het licht dat ons eeuwig verbindt

Dat deze ceremonie in een grote behoefte voorziet, blijkt iedere keer weer als ik de aanwezigen tot slot uitnodig eveneens een kaarsje aan te steken voor niet specifiek genoemde maar betekenisvolle anderen.

Oorlog is altijd zinloos en kent alleen maar verliezers
In zijn toespraak gaat Kapitein Marco Kroon in op hoe we vanavond samen iets delen: het herdenken van mensen die ons zijn ontvallen. Als militair weet hij wat het is om mensen te zien sterven. Militairen, maar ook burgers, veelal onschuldige mensen. Irak, Cambodja, Bosnië en natuurlijk Afghanistan. Talloze meerdaagse patrouilles worden uitgevoerd onder uiterst zware en levensgevaarlijke omstandigheden. Al snel komt Marco Kroon erachter dat hier niet zomaar een opbouwmissie gestart kan worden zonder dat er hard gevochten zal worden. Op zijn eigen wijze spreekt Marco Kroon de aanwezigen toe: ‘Oorlog is altijd zinloos en kent alleen maar verliezers. Ook als mensen sterven voor de vrijheid van anderen, maakt dat het verlies van mensen niet minder erg. Zolang er mensen leven op deze aarde, overlijden er ook mensen. Het hoort bij het leven.‘

Gezamenlijk verlaten we de aula voor de officiële ceremonie bij het oorlogsmonument. En terwijl de hele dag de buien zich aaneensloten tot één front, trekt de hemel open. Ik spreek een ‘woord van troost’ uit naar aanleiding van een tekst van Toon Tellegen:

[…] zullen we elk een andere kant op gaan?
We zullen elk een andere kant op gaan.
Zullen we omkijken?
Eén van ons zal omkijken.
Stilstaan, aarzelen en omkijken.
Zo spraken zij tegen elkaar. Telkens weer opnieuw. Maar zij vroegen nimmer wie.
Wie zou omkijken.
Wie.

[…] In oorlogstijd is de dreiging van de dood altijd aanwezig, de dreiging van afscheid te moeten nemen. Maar ook in vredestijd is de dood aanwezig, ook al willen we daar niet altijd aan. Omkijken betekent beseffen dat alles anders is. Dat niets meer hetzelfde is zonder die betekenisvolle ander(en). Omkijken, zo vertelde een cliënt mij, kan ook het vervreemdende gevoel zijn, dat alles hetzelfde is, dat de wereld doordraait zoals die altijd heeft gedaan, terwijl voor haar niets meer hetzelfde was. Omkijken betekent tot in het diepst van ons wezen voelen, dat ons toekomstperspectief veranderd is.

Stilstaan, omkijken en licht oogsten
Vanavond staan we samen stil, kijken we om, en gedenken onze dierbaren. Want alleen door te gedenken, door te herinneren, houden we de liefde levend in ons leven. En wie de liefde levend houdt, zal licht en toekomst oogsten.

Na mijn toespraak klinkt Last Post. Er volgen twee minuten stilte waarna er drie kransen worden gelegd. De heer Van Pols van het 4 mei comité Rotterdam – Linker Maasoever met de Kinderen van de Scouting voor de Rotterdamse burgers omgekomen op 14 mei 1940. Marco Kroon en ik voor de Nederlandse oorlogsslachtoffers waar ook ter wereld en voor de overleden naasten van de aanwezigen. Sabrina Franken, directeur Uitvaartverzorging Yarden en Ina Momberg, Vereniging Yarden namens de organisatie die de herdenking op deze wijze mogelijk maakte. Afsluitend het defilé met witte rozen beschikbaar gesteld door het crematorium.


Foto: Henry Streumer

Goede dingen
Want niet vanuit het ‘ik’ en het ‘zij’, maar vanuit het ‘wij’, ontstaan de goede dingen. Het is wat Peter van Uhm, Generaal buiten dienst, ons meegaf in zijn indrukwekkende speech tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam eerder deze maand. En dat is precies wat er gebeurt tijdens de Yarden Rotterdam herdenking:

Niet alleen ‘ik’ en niet alleen ‘zij’, maar allen inclusief de overledenen die symbolisch in licht vertegenwoordigd waren, kwamen hier-en-nu samen in ‘wij’ en zo had een mooie, waardige en betekenisvolle herdenking plaats.